Melatonin เมลาโทนิน คืออะไร ?

เมลาโทนินเป็นฮอร์โมนที่ร่างกายสร้างได้จากต่อม pineal glahttpnd ในสมอง

ร่างกายจะสร้างฮอร์โมนนี้เมื่อถูกกระตุ้นโดยความมืด และถูกยับยั้งด้วยแสงสว่าง ดังนั้นระดับฮอร์โมนนี้จะสูงสุดในตอนกลางคืน (ประมาณ 5 ทุ่ม-ตี2หรือประมาณ 1-2 ชั่วโมงก่อนเข้านอน) และจะค่อยๆลดน้อยลงเมื่อใกล้สว่าง

หน้าที่หลักของฮอร์โมนตัวนี้คือ การทำหน้าที่คล้ายๆเป็นนาฬิกาของร่างกาย คล้ายๆจะเป็นตัวบอกว่าขณะนี้ เป็นเวลากลางคืน ควรเข้านอนได้แล้ว นอกจากนี้ยังช่วยควบคุมระบบการทำงานอื่นๆของร่างกายด้วย

Melatonin ช่วยลดการเกิดมะเร็งเต้านม เนื่องจากคนเรานั้นเวลานอนร้างกายจะสร้างสาร Melatonin ออกมาเอง ซึ่งสารตัวนี้มีส่วนช่วยยับยั้งการเกิดมะเร็งเต้านม ด้วยสาเหตุนี้ อาหารเสริม Melatonin นี้จึงมีส่วนช่วย ลดโอกาสเกิดมะเร็งเต้านมได้

การกินยาเม็ด melatonin จุดประสงค์โดยมากแล้วเพื่อช่วยในเรื่องการนอนหลับ เราจะมาดูว่า วัตถุประสงค์ของการใช้ melatonin อันไหนบ้างที่น่าเชื่อถือ

อาการ Jet lag

เมื่อต้องโดยสารเครื่องบิน ไปยังที่ๆมีเส้นแบ่งเวลาต่างจากที่ๆเราอยู่ จะทำให้ร่างกายปรับตัวตามสภาพแวดล้อมและช่วงเวลานั้นๆไม่ทัน หากไม่ได้รับการพักผ่อนที่เพียงพอ จะทำให้ร่างกายอ่อนเพลียได้

การ ใช้ melatonin เพื่อช่วยรักษาอาการ jet lag นี้ เป็นที่ยอมรับกันกว้างขวางมาก มีการทดลองที่ยืนยันถึงประโยชน์ในเรื่องนี้ชัดเจน หากใครที่ประสบปัญหาเรื่อง jet lag อยู่ จะลองกิน melatonin ดู ก็น่าจะช่วยได้

อาการนอนไม่หลับ

อย่างที่กล่าวมาแล้วว่า melatonin จะช่วยเตือนให้ร่างกายพักผ่อน จึงสามารถนำมาใช้เพื่อช่วยรักษาอาการนอนไม่หลับได้ รวมถึงอาการนอนไม่เต็มอิ่ม กระสับกระส่ายเวลานอนหรือนอนแล้วตื่นบ่อยๆ (โดยเฉพาะในคนแก่) ก็จะช่วยได้ในระดับหนึ่ง

Antioxidant

ตัว melatonin เอง ก็มีสมบัติเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ (antioxidant) ได้บ้าง และพอจะมีการทดลองในสัตว์ว่าสามารถช่วยป้องกันได้ แต่การทดลองในคน ยังขาดข้อมูลสนับสนุนที่น่าเชื่อถือ ว่าการกิน melatonin แล้วจะช่วยป้องกันโรคต่างๆได้

มะเร็ง

มีการทดลองหลายครั้ง เกี่ยวกับเรื่องนี้ ซึ่งผลการทดลองส่วนใหญ่ ค่อนข้างชี้ว่า melatonin มีประโยชน์ต่อผู้ป่วยมะเร็ง โดยเฉพาะมะเร็งปอด (แต่ต้องทำการรักษาอย่างอื่นร่วมด้วย)

ในทางกลับกัน บางการทดลองก็กล่าวว่า melatonin เป็นตัวขัดขวางการรักษา ดังนั้น จึงยังสรุปไม่ได้แน่ชัดว่า การกิน melatonin จะมีประโยชน์จริงหรือไม่

ขนาดที่ใช้

ครั้งละ 0.5-5 มิลลิกรัม 30-60 นาที ก่อนนอน

ผลข้างเคียงของยา

ปวดหัว ง่วง เฉื่อยชา ทำให้เกิดอาการชัก(seizure) ได้ง่ายขึ้น ทำให้เกิดความผิดปกติในการแข็งตัวของเลือด ลดความดันโลหิต เพิ่มระดับน้ำตาลในเลือด ประจำเดือนมาไม่ปกติ

ผู้ที่ควรระวังหรือหลีกเลี่ยงการใช้

ผู้ที่กินยาลดความดัน คนที่เป็นเบาหวาน สตรีมีครรภ์ไม่ควรกินเพราะจะกระทบต่อระดับฮอร์โมนเพศได้ ผู้ที่เป็นโรคตับ ผู้ที่ต้องกินยาลดภูมิคุ้มกัน (เช่น คนไข้ผ่าตัด) ผู้ที่กินยาต้านอาการซึมเศร้า

ข้อมูลอื่นๆ

ในช่วงปี คศ.1980 Melatonin ได้ถูกนำมาใช้โดยแพทย์ในสหรัฐอเมริกาในการรักษา ผู้ป่วยที่มีความผิดปกติในการนอนหลับ และต่อจากนั้นมาก็ได้มีการกล่าวถึงคุณสมบัติอื่นๆ ของตัว Melatonin นี้เองในการลดอาการ jet lag, เพิ่มภูมิคุ้มกัน, ต้านเนื้อร้ายของโรคมะเร็ง และทำให้ชีวิต ยืนยาวขึ้น เป็นต้น ทำให้ผลิตภัณฑ์นี้มียอดขายที่สูงมากในร้านยา และร้านจำหน่ายอาหารเสริมสุขภาพ ทั้งในสหรัฐอเมริกาและแม้กระทั่งในทวีปเอเซีย

Melatonin คืออะไร Melatonin หรือที่อาจจะรู้จักในชื่อทางเคมีคือ N-acetyl-5-methoxytryptamine หรือ N-[2-(5-Methoxy-1H-indol-3-yl) ethyl] acetamide เป็นฮอร์โมนธรรมชาติชนิดหนึ่งซึ่งถูกสร้าง โดย Pineal gland ที่สมอง การหลั่งของฮอร์โมนชนิดนี้จะถูกกระตุ้นโดยความมืดและถูกยับยั้งโดยแสง เมื่อการหลั่งของ Melatonin เพิ่มขึ้นคนเราจะมีความรู้สึกตื่นตัวลดลงหรือเฉื่อยชาลงนั่นเอง รวมถึง อุณหภูมิของร่างกายก็เริ่มลดต่ำลง ทำให้เหมาะสำหรับการนอนมากขึ้น และระดับ Melatonin จะลดลง อย่างรวดเร็วในช่วงเช้ามืดของวันใหม่ ส่วนระดับของ Melatonin ในระหว่างวันนั้นต่ำมากจนกระทั่ง นักวิทยาศาสตร์ไม่สามารถตรวจวัดได้ รูปที่ 1 โครงสร้างทางเคมีของ N-acetyl-5-methoxytryptamine ด้วยเหตุที่ระดับของ Melatonin ขึ้นลงตาม วงจรของความมืด-ความสว่าง (light-dark cycle) ทำให้ทั้งมนุษย์หรือแม้กระทั่งพืชซึ่งก็มีฮอร์โมนนี้เช่นกันมีความตื่นตัวใน ระหว่างวัน โดยที่ระดับ ของ Melatonin จะเพิ่มขึ้นสูงสุดเมื่อเวลา 2.00 น. ในเด็กที่มีสุขภาพดีทั่วไป และจะเพิ่มขึ้นสูงที่สุด เมื่อเวลา 3.00 น. ในผู้ที่สูงอายุ นอกจากนี้แล้วปริมาณการผลิต Melatonin โดยร่างกายยังลดลงเมื่อ อายุมากขึ้น ซึ่งก็เป็นอีกคำตอบหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์เชื่อกันว่าเป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ ทำให้ผู้สูงอายุต้อง พบกับปัญหาในการนอนไม่หลับมากกว่าผู้ที่อายุยังน้อย

ต่อม ไพเนียลเป็นต่อมขนาดเล็ก ขนาดเท่ากับเม็ดข้าวมีสีแดงปนน้ำตาล เรียกชื่อเต็มว่าเอน อะเซทิล ไฟฟ์เมทอคซิทริพทามีน( N acetyl -5- methoxytryptamine) เนื่องจากรูปร่างคล้ายลูกสน (pine cone) จึงเรียกว่าต่อมไพเนียล (pineal gland)

ต่อมนี้ยื่นมาจากด้านบนของได เอนเซฟฟาลอน หรืออยู่ด้านล่างสุดของโพรงสมองที่สาม ประกอบด้วยเซลล์ 2 ประเภท คือเซลล์ไพเนียล( pinealocytes) และเซลล์ไกลอัน (glial cell) ต่อมไพเนียลจัดอยู่ทั้งในระบบประสาท คือการรับตัวกระตุ้นจากการมองเห็น (visual nerve stimuli) และระบบต่อมไร้ท่อ คือการสร้างฮอร์โมน

1.เซลล์ ไพเนียล( pinealocytes) เป็นระบบประสาทที่ผลิตเมลาโทนินตามการสั่งงานของไฮโพทาลามัส ต่อมใต้สมองส่วนหน้า และอวัยวะที่สร้างฮอร์โมนเพศ (gonads) ทำหน้าที่เป็นต่อมไร้ท่อ (ไม่ใช่เมลานินที่หลั่งโดยเซลล์ เมลาโนไซท์)

2. เซลล์ไกลอัล (glial cells) เป็นเซลล์ประสาทที่มีตำแหน่งอยู่บนโครงข่ายประสาทของเซลล์ไพเนียล หน้าที่ยังไม่ชัดเจน

มื่อ แสงสว่างหายไปจากจอรับภาพในตา ต่อมไพเนียลจะหลั่งฮอร์โมนเมลาโทนิน (melatonin) ซึ่งสังเคราะห์มาจากกรดอะมิโน ชื่อทริปโตเฟน (tryptophan) โดยนอร์อิพิเนฟรินจากเส้นประสาทซิมพาเทติกจะจับกับตัวรับ

สัญญาณบนเยื่อเซลล์ กระตุ้นเซลล์ในต่อมไพเนียล (pinialocyte) สังเคราะห์ cAMP แล้วกระตุ้นสารเร่งปฏิกิริยาเอน อะเซทิลทรานส์เฟอเรส (N-acetyltransferase, NAT) เปลี่ยนซีโรโทนินเป็นเอนอะซิทิลเซอโรโทนิน (N-acetylserotonin) ซึ่งจะถูกเปลี่ยนโดยไฮดรอกซิอินโดล์ โอ เมทธิลทรานส์เฟอเรส (hydroxyl-indole-O-methyl transferase : HIOMT) ให้เป็นเมลาโทนินอีกทอดหนึ่ง

ต่อมไพเนียลทำหน้าที่เหมือนตัวกลางที่ จะรับรู้ความยาวของกลางวันและกลาง คืนและส่งสัญญาณในรูปของฮอร์โมนเมลาโทนินไปยังระบบต่างๆ เมื่อแสงสว่างผ่านเลนส์แก้วตาไปตกกระทบกับจอรับภาพบริเวณส่วนหลังสุดของลูก ตาที่เรตินา (retina) ที่มีใยประสาทมาเลี้ยง จะส่งกระแสประสาทไปที่ ศูนย์รวมเส้นประสาทที่อยู่เหนือใยประสาทที่ไคว้กันเหนือสมองหรือ นิวเคลียสซูพราไคแอสมาติก ( suprachiasmatic nuclei) ผ่านเส้นประสาทซิมพาเทติกจนถึงที่ปมประสาทซูพีเรีย เซอร์วิคัล (superior cervical ganglion) แล้วส่งต่อไปที่ต่อมไพเนียล